Subiektywny Słownik Rynku Mody to przestrzeń zapełniona terminami pomocnymi do zrozumienia złożoności zjawisk nazywanych zbiorczo modą. Słownik ma charakter otwarty, będzie uzupełniany zgodnie z sugestiami i życzeniami, zgłaszanymi w Napisz do nas.

AKCESORIA. Dodatki akcentujące, aktualizujące modny wizerunek – buty, torebki, kapelusze, szale, biżuteria. Kiedyś artystyczne, ponadsezonowe, wykonywane przez artystów-rzemieślników. Jako dzieła sztuki jubilerskiej, kaletniczej, modniarskiej były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Dziś i markowe, i anonimowe są powielane w tysiącach egzemplarzy. Najdobitniejsza ilustracja tezy, że w modzie nastała epoka nadmiaru.

AKSAMIT. Gładka lub wzorzysta tkanina o dwu warstwach osnów – aksamit osnowowy; lub wątków – wątkowy, od spodu gładka, z wierzchu „z włosem”. Aksamitna okrywa powstaje po wyciągnięciu i wystrzyżeniu pętelek drugiej osnowy. Z jedwabiu naturalnego lub sztucznego – welur, z wełny, bawełny – welwet, prążkowany – sztruks. Aksamit, wyrabiany we Włoszech już w XII wieku, był długo tkaniną ceremonialną, przypisaną dostojnikom. Był także synonimem delikatnego, pieszczotliwego dotyku. Dlatego „aksamitnymi rewolucjami” nazywa się bezkrwawe przewroty i zmiany ustroju.

ALPAGA lub ALPAKA. Zbiorcza nazwa tkanin z wełny zwierząt z rodziny lam – lama, alpaka, wikuna, żyjących na dużych wysokościach i strzyżo¬nych co dwa lata. Charakterystyczne cechy alpakowych tkanin wytwarzanych w Europie od XVII wieku to: płócienny splot; sprężystość – osnowa najczęściej bawełniana, wątek z wysokoskrętnej wełny – gęściejszy niż osnowa; błyszcząca powierzchnia – dla zwiększenia połysku wełnę często skręcano z jedwabiem. Alpaka suri – wełna z rzadko spotykanych lam, żyjących tylko w Peru na wysokościach 4500 m. Włókno jedwabiste w dotyku, o bardzo silnym połysku, uszlachetniane we włoskich przędzalniach, bardzo drogie. Alpaka baby – wełna z pierwszego strzyżenia młodych kóz peruwiańskich. Delikatna, miękka, puszysta i droga. Przykład na to, że najwyżej cenimy to, co rzadkie i trudno dostępne.

ANGORA. Przędza najwyższej lekkości i puszystości pozyskiwana z wełny królików i kóz angorskich. Także tkanina wytwarzana od lat 20. XX wieku na luksusowe ubiory damskie – miękka, jedwabista, wytrzymała. Współcześnie spopularyzowana jako przędza moherowa. Zdemokratyzowana jako surowiec na berety, została wzbogacona o konteksty polityczne. Określenie „moherowe berety” przez analogię z beretami zielonymi i czerwonymi, sugeruje, że noszące je osoby to zdyscyplinowana, karna armia. Chyba słusznie?

ANORAK. Zimowy, ocieplony skafander wzorowany na tradycyjnym, futrzanym ubiorze Eskimosów. Do sportowej garderoby wprowadzony po słynnych polarnych wyprawach, których uczestnicy żegnali kibiców w pelisach, a witali w futrzanych anorakach. Dziś futro zastąpiły membrany i specjalistyczne, skuteczniejsze od futra ocieplające włókniny.

ARBITER ELEGANCJI. Esteta. Ekspert stosowności w dziedzinie mody i obyczaju. Znawca estety¬ki, rozjemca w sprawach etykiety. Koneser ubraniowego piękna. Po raz pierwszy określenia arbiter elegantiae użył Tacyt, nazywając tak rzymskiego pisarza Petroniusza – kłaniają się lektury szkolne, patrz Quo vadis. Przez wieki ten komplement był skąpo rozdzielany między możnych tego świata, słynących z zamiłowania do pięknych strojów. Potem arbitrami elegancji nazywano wielkich krawców – Dior, Chanel, Yves Saint Laurent, także − osoby zasłużone w dziedzinie krzewienia mody, np. w Polsce Jadwigę Grabowską, założycielkę Mody Polskiej. Dziś w Polsce jest to pojęcie zdecydowanie historyczne, co jest zasługą armii hałaśliwych, dzwoniących łańcuchami stylistów i celebrytów, którzy często używają słowa elegancja, ale w nieświadomości, że jest to sztuka umiaru i dyskrecji.

ASYMETRIA. Efekt nierównomierności po próbie podzielenia pionową linią (osią symetrii) bryły – ciało plus ubranie, na dwie, „równe” części. Programowe zakłócenie „przystawalności” to efekt często podkreślany w tych wytycznych, które opisują bryłę ubioru i linię ubrania. Asymetria to efekt, po który często sięgają debiutujący projektanci, ponieważ utarło się przekonanie, że jest znakomitym sposobem nie tylko na ukrycie defektów sylwetki, ale także wad kroju.

ALTA MODA PRONTA. Włoska nazwa mody „do noszenia”, odpo¬wiednik pret-a-porter i ready to wear. Istota najważniejszej zmiany w metodzie ubierania. Dawniej krawcy artyści i krawcy rzemieślnicy dopasowywali ubranie do indywidualnych wymiarów człowieka, w dobie przemysłu mody to człowiek musi wpasować „swój wsad” w zunifikowany rozmiar ubrania.

ATŁAS. Kiedyś tkanina z najcieńszych włókien jedwabiu naturalnego, dziś także ze sztucznego. Spód matowy, wierzch silnie błyszczący – efekt splotu atłasowego. Dawniej symbol prestiżu – szaty liturgiczne, stroje dworskie; obecnie, w dobie dominacji „ubrań z błyskiem” atłas jest faworytem mody wizytowej i wieczorowej, coraz częściej także męskiej.

APLIKACJA. Ozdobny element wycięty z tkaniny, skóry, wyhaftowany, udekorowany cekinami, koralikami i naszyty, często dekoracyjnym szwem na materiał – tło dla aplikacji. Tańszy od haftu sposób wyróżniania, indywidualizowania ubrań, spopularyzowany w pierwszej połowie XX wieku. Wówczas powstały liczne pracownie specjalizujące się w wytwarzaniu aplikacji. Gotowe do naszycia dekoracje to obecnie ważny dział przemysłowych ozdób pasmanteryjnych, które sprowadza się z regionów taniej siły roboczej.

AWANGARDA. Eksperymentujący twórcy mody, wyprzedzający swój czas. Dziś to przede wszystkim ci, którzy sięgają po innowacje technologiczne.

Baby doll. Stylizacja na laleczkę. Zaczęło się od dwuczęściowego kompletu nocnej bielizny – luźna góra z bufiastymi rękawami i pumpkami, którym prowokowała w filmie „Baby Doll”, w 1956 roku Caroll Baker, z domu Karolina Piekarski, która siedem lat wcześniej zdobyła tytuł Miss Florydy i Owoców. Nocna bielizna z „Baby Doll”, została twórczo przerobiona w 1957 roku przez Jacquesa Griffe na stroje dzienne, dając początek słodko-dziewczęcym sukieneczkom z podniesioną talią, trapezowym dołem, bufkami i kołnierzykiem bebe. Od tej chwili „spód” coraz częściej stawał się inspiracją dla „wierzchu” ubrania.

Baskinka. Dół żakietu lub żakietowej bluzki w formie doszytego szerokiego „pasa” od linii talii do bioder. Bywa rozkloszowana, krojona po skosie, złożona z trapezowych klinów. Zawsze akcentuje talię i dodaje krągłości biodrom. Częsty wyróżnik bardzo kobiecych żakietów „odcinających się” od powinowactwa z męską marynarką.

Battle-dress. Bluza żołnierzy angielskich i amerykańskich z czasu drugiej wojny światowej, co rusz przypominana razem ze stylem militarnym. Charakterystyczne elementy: długość do talii – zaakcentowanej paskiem o szerokości mankietów; nakładane kieszenie z klapkami; naramienniki; wykładany kołnierzyk z małymi klapkami. Współczesne wersje battle-dressów do obejrzenia w filmie Top Gun.

Bawet. Przykrywająca gors, utrzymująca szelki przednia część fartucha, sukienki fartuchowej, spodni ogrodniczek. Zwykle w formie prostokąta, trapezu (w odzieży dziecięcej często w kształcie serca, owoców, kwiatków) jest wszyty na linii talii, ale bywa również krojony razem z dolną częścią ubrania. Formę rozbudowanych bawetów przybierają latem letnie bluzki damskie ze skrzyżowanymi szelkami na plecach nazywane „śliniaczkami”.

Bebe. Forma kołnierzyka typu „nostalgia za niemowlęctwem”. Płasko leżący u nasady szyi, z zaokrąglonymi rogami jest standardem w ubrankach dziecięcych i dziewczęcych. Przy sukienkach i bluzkach damskich pojawia się zawsze wówczas, gdy infantylizm i wdzięk są wyżej cenione niż dojrzałość i powaga. Stały detal garderoby w stylu Baby Doll.

Bombka. Szeroka spódnica, u dołu lekko ściągnięta. Bombkę, zaproponowaną w 1950 roku przez Madame Gres, wylansował siedem lat później Hubert de Givenchy, ubierający Audrey Hepburn. Od tamtej pory bombka cyklicznie wraca przede wszystkim w modzie wieczorowej, jako propozycja dla kobiet o sylwetce bohaterki „Zabawnej buzi”.

Bermudy. Spodnie „obcięte” na wysokości kolan to robocze ubranie rybaków na Bermudach, przywiezione stamtąd przez amerykańskich turystów. Początkowo wakacyjne, dziś – w efekcie „poluzowania” ubraniowych kanonów – zmora miejskich ulic latem, także u nas i zapewne jeden z powodów zaliczenia, noszących je masowo, naszych rodaków do najbrzydszych mężczyzn w Europie.

Bikini. Dwuczęściowy kostium był dla obyczajów w 1947 roku takim wstrząsem jak – rok wcześniej dla okolicznej przyrody – wybuch bomby atomowej na atolu Bikini. Pomysł na odkrycie pępka nie wyszedł z kręgów ludzi mody, to patent konstruktora samochodów Louisa Rearda. Ówczesny dwuczęściowy kostium, wtedy rewolucyjny i szokujący, dziś byłoby przykładem plażowego konserwatyzmu.

Biodrówki. Spodnie odsłoniętego pępka, często udekorowanego kolczykiem. Noszone w latach 50. i 60. w nadmorskich kurortach. W latach 90. zestawione z króciutką górą, stały się „mundurkiem” nastolatek, tych z metryki i tych z przekonania. Są – obok super mini i i bieliźniarskich sukienek – klasyką stylu girlie.

Bliźniak. Dziewiarski komplet, „zespolony” rodzajem przędzy i kolorem: pulower plus blezer; albo bluzka z dekoltem owalnym lub w szpic plus rozpinany sweterek. Symbol uprzemysławiania mody w latach 60. – mniej formalny, choć nadal elegancki, zamiennik „sztywnego”, krawieckiego żakietu z bluzką koszulową. Mały, obcisły golfik plus krótki sweterek to bliźniak na zawsze skojarzony z codzienną garderobą Audrey Hepburn.

Blumery. Pierwsze damskie spodnie, propozycja jednej z reformatorek damskiego ubioru miażdżąco skrytykowana przez kobiety, wyśmiana w rysunkach satyrycznych przez mężczyzn. Szerokie pantalony, ściągnięte w kostkach, zestawione z luźnymi sukniami do kolan, zaproponowane w połowie XIX wieku przez Amelię Bloomer, zostały odrzucone jako „szpetota i obraza boska”. Pięćdziesiąt lat później, skrócone do połowy łydki, zostały zaakceptowane przez cyklistki i od tamtej pory, co jakiś czas moda obwołuje pumpy przebojem sezonu.

Bluzon. Długa do bioder, obszerna kurtka wszyta w pasek albo wykończona ściągaczem, najczęściej zasuwana na zamek błyskawiczny. Począwszy od lat pięćdziesiątych popularny, ponadczasowy fason sportowej kurtki.

Bodystocking. Kombinezon typu „druga skóra” z pończochowej dzianiny, zaproponowany u schyłku lat sześćdziesiątych przez Courreges’a, jako element futurystycznej, kosmicznej mody. Pod koniec lat siedemdziesiątych – z błyszczących, nieprzezroczystych, sprężystych materiałów – wrócił w strojach disco. Obecnie ma stałą pozycję w kolekcjach bielizny glamour i sportowej. Zależnie od charakteru bywa z siatki, koronki, dzianiny, zawsze z dodatkiem elastanu.

Bolerko. Żakiecik lub bezrękawnik przysłaniający biust, zwykle bez zapięcia, z ledwie „dochodzącymi” polami. Od zawsze rutynowe uzupełnienie wieczorowych sukien z balkonowym dekoltem. Ostatnio spopularyzowane w formie króciuteńkiego sweterka z długimi rękawami.

Bosmanka także kaban lub kabana. Kurtkowa klasyka, tak męska jak damska. Styl marynarski w jesienno-zimowym wydaniu. Przykrywająca biodra kurtka, wzorowana na mundurach oficerów marynarki. Zwykle granatowa, ale także czarna, szara, beżowa, a w wersji damskiej często czerwona. Charakterystyczne elementy: dwurzędowe zapięcie na 6 guzików, kołnierz z szerokimi wyłogami, ukośne kieszenie z klapkami, pagony, patki na rękawach. Elementy kroju i detale zaakcentowane szeroką stebnówką.

Brokat. Tkanina z jedwabiu naturalnego lub sztucznego przetykana przędzą metalową. Dawniej zależnie od rodzaju metalowych nici nazywana złoto- lub srebrogłowem.

Bryczesy. Spodnie do konnej jazdy, noszone z wysokimi butami. Charakterystycznie „do siodła” rozszerzone na udach, od kolan obcisłe. Razem z jeździeckim żakietem – stały element mody miejskiej, inspirowanej brytyjską prowincją i stylem amazonki.

Budrysówka także duffle-coat. Kurtka z militarnym rodowodem z grubego, wełnianego dwustronnego sukna. W latach 50. masowo noszone okrycie, jedno z pierwszych typu unisex, czyli dla Niej i dla Niego. Charakterystyczne cechy: doszywany kaptur, wszywany rękaw, naszyty karczek przodu i tyłu, zapięcie na kołki i sznurkowe pętle, duże nakładane kieszenie, szerokie stebnówki. Wciąż jeden z najpopularniejszych fasonów płaszcza sportowego.

Bufka. Efekt „nadmuchania” powstający w wyniku zmarszczenia górnej – tzw. główka, lub dolnej części rękawa – wtedy bufka jest najczęściej zdyscyplinowana mankietem.

Burberry. Najpierw nazwa nieprzemakalnego materiału, produkowanego przez Thomasa Burrbery (1835-1926); potem najdroższego płaszcza przeciwdeszczowego – raglan, kryte zapięcie, wełniana podszewka w kratę; wreszcie ekskluzywnej marki, rekomendowanej przez rodzinę królewską i nadal słynącej trenczami, budrysówkami i płaszczami przeciwdeszczowymi z podszewką w charakterystyczną beżowo-czerwono-czarno-białą kratę.

Butik. Niewielki sklep z krótkimi seriami modnych ubiorów i dodatków – butów, biżuterii, drobnej galanterii. Ta forma oferowania mody „z emocjonalnym, osobistym przesłaniem” narodziła się w latach 30. jako opozycja do domu towarowego. Dziś butiki, kojarzone zazwyczaj z wyszukaną ofertą marek pret-a-porter, to odpowiedź na oczekiwania klientów zmęczonych zalewem konfekcji „z sieci”.

Capri. Typ damskich spodni spopularyzowany amerykańskimi filmami o śródziemnomorskich wakacjach. Rodzime nazwy to korsarki lub rybaczki. Cechy charakterystyczne: wąskie nogawki do połowy łydki, z małymi rozporkami w bocznych szwach. W podręcznikach elegancji z lat 50. dopuszczalne jako „wyłącznie urlopowe”, obecnie popularne także w mieście. W ostatnich sezonach przybrały formę legginsów, najchętniej łączonych z tunikami.

Casual. Początkowo określenie na sposób traktowania garderoby i konwenansów ubraniowych ang. swobodny, przypadkowy, związany z odmłodzeniem mody i poluzowaniem zasad, co, gdzie i kiedy można i należy włożyć. Stąd polski odpowiednik NA LUZIE. Dziś już styl, a właściwie najsilniejszy nurt, którego normą jest brak norm. Jednak tylko pozornie. Bo CASUAL interpretowany przez modę, to obecnie „przypadek starannie wyreżyserowany”. Nurt, w którym mieszają się elementy tak zwyczajne, że aż banalne – stroje robocze, sportowe, tworząc wizerunek ulicy. Ale tak jak bywają ulice lepsze i gorsze, tak i CASUAL może mieć różny wyraz: od dresiarskiego po szykowny. „Kazualizacja” wizerunku zaczęła się od upowszechnienia sportu, została umocniona popularnością dżinsów, dłuższymi weekendami i oficjalnie przypieczętowana tzw. luźnymi piątkami casual fridays w korporacjach, kiedy to garnitury są zastępowane dżinsami i tiszertami. Tak naprawdę jest wynikiem nadmiaru trendów i coraz większą niepewnością, bezradnością adresatów mody. Bo jeśli nie wiesz, co z czym pomieszać, albo mieszanka Ci nie wyjdzie, CASUAL jest jak usprawiedliwienie.

Cekiny. Gwarancja modnego błysku. Cienkie, okrągłe, dawniej złote lub srebrne blaszki, z dziurką do przewlekania nitki przytwierdzającej ją do podłoża haftu. Obecnie cekiny są wytwarzane z wielokolorowych mas plastycznych imitujących dawny luksus i oferowane na całych powierzchniach tkanin. Najpopularniejszy sposób tworzenia efektu roziskrzenia, migotania na powierzchni tkaniny.

Czesucza. Surówka jedwabna z przędzy dzikich jedwabników, o splocie płóciennym. Zwykle w naturalnym kremowym kolorze, z widocznymi na powierzchni zgrubieniami nitek. Ceniona przez konfekcję typu casual. Bez dodatkowych zabiegów gwarantuje „niedbałą szlachetność” i aluzję do „wiecznie żywego” stylu kolonialnego. Tu czesucza jest traktowana jako konkurentka płócien lnianych i bawełnianych.

Denim. Amerykańska nazwa mocnej tkaniny bawełnianej od XVIII wieku produkowanej we Francji, jako „sukno z Nimes” – materiał „nie do zdarcia”, m.in. przeznaczony na namioty. Prototyp i nazwa płótna dżinsowego, spopularyzowanego razem z dżinsami. Obecnie temat sam w sobie i niewyczerpane źródło inspiracji kolorystycznych, asortymentowych – dzianiny z efektem denimu, stylistycznych – podstawa casualu. O sile i atrakcyjności współczesnego denimu zadecydowały, oprócz westernowej legendy, elastyczność i bogactwo wykończeń.

Dekolt. Wycięcie górnej części ubioru odsłaniające szyję, ramiona, górę gorsu, plecy. Także linia osadzenia kołnierza. Głębia dekoltu jest traktowana jak wizytówka zmysłowości. Od niepamiętnych czasów aż do współczesności trwały rozważania, co wypada odsłonić, górę piersi czy dół nóg. Puryści obyczajowi wybierali dekolt, nazywany przedsionkiem piekieł, jako mniejsze zło, bo nogi nazywano „traktem wprost ku piekłu wiodącym”. Współczesna moda pogodziła śmiałe dekolty z odsłoniętymi nogami. Nazwy dekoltów w strojach codziennych informują o kształcie wycięcia – okrągły, litera V albo w szpic, łódkowy, prostokątny albo karo. Moda wieczorowa to nieograniczone pole dla fantazji w zabawie pt. ubierający negliż, bo wiele sukien balowych to niemal wyłącznie dekolty.

Draperia. Sfałdowanie tkaniny tak, by „naturalnie” spływała po sylwetce. Podstawowy sposób dyscyplinowania szat w antyku. Mistrzynią nowożytnej draperii obwołano Madeleine Vionnet, która w latach dwudziestych XX wieku zasłynęła asymetrycznymi sukniami-rzeźbami, których krój opracowywała, owijając skośnymi draperiami drewniane lalki-manekiny. Ostatnio draperia jest stałym punktem modnych efektów mody damskiej, niezależnie od stylu, charakteru i przeznaczenia ubrania i niemal niepodzielnie zawładnęła modą wieczorową. To zasługa lekkich, lejących się tkanin i dzianin.
Duffle-coat patrz Budrysówka

Dyplomatka. Płaszcz jak przedłużona klasyczna marynarka. Przypisany do urzędowej celebry – stąd nazwa.

Dzianina. Wyrób określonego kształtu lub metrażowy powstający przez przeplatanie, dzianie oczek i łączenie ich w rzędy ręcznie – igła, druty, szydełko; lub maszynowo – dzianiny gładkie. interlokowe, żakardowe, ażurowe, wzorzyste, splotowe i pętelkowe. Ostatnie dekady mody to czas dzianiny.

Dzwony. Charakterystyczny dla lat 70., a potem 90. fason spodni: wąskie na biodrach i udach, rozszerzające się stożkowato od kolan.

Dżelaba także lejba lub galabija. Luźna suknia o trapezowej linii z głęboką pachą i szerokimi rękawami. Owalny dekolt, rozcięcie z przodu i ukośnie cięte kieszenie często obszyte dekoracyjną plisą. Noszona przez mieszkańców Północnej Afryki, lubiana, jako „pamiątka z wakacji”. Jest pierwowzorem letnich sukienek i tunik z nutą egzotyczną. Stały element mody inspirowanej podróżami po Afryce.

Dżemper. Dzianinowa bluzka bez zapięcia wkładana przez głowę. W latach dwudziestych zaproponowana przez Chanel w komplecie z plisowanymi i prostymi spódnicami. Dziś stały składnik klasyki, czyli ubrań nazywanych „modą bez mody”. Latem 2011 najpopularniejsza forma tunik i bluz z supercienkiego dżerseju.

Dżersej. Dzianina wełniana wytwarzana od XVII wieku, początkowo ręcznie, na brytyjskiej wyspie Jersey, leżącej u wybrzeży francuskiej Normandii. Eksportowana do Francji, gdzie pończochy i bielizna z dżerseju słynęły z delikatności. Obecnie dżersej to potoczna nazwa trykotów maszynowych – bawełnianych, jedwabnych lub z włókien sztucznych; także nazwa wełnianych i wełnopodobnych tkanin o splocie płóciennym, które powierzchnią przypominają dzianinę. Około 1880 roku z dżerseju bawełnianego zaczęto szyć ubrania robocze, bieliznę, stroje kąpielowe i gimnastyczne. Na przełomie lat 1916-17 Coco Chanel zaprojektowała z beżowego bawełnianego, maszynowego trykotu suknie, kurtki marynarskie i żeglar¬skie. Tak zaczęła się kariera dżerseju w konfekcji i dobra passa beżu, nazwanego wówczas kolorem eleganckich kobiet. Współczesną „królową dżerseju” jest Sonia Rykiel. Dzięki jej naśladowcom dzianinowa sukienka stała się przebojem końca pierwszej dekady XXI wieku. W ostatnich sezonach dżersej w różnych formach zawojował nasze szary – od podkoszulków po drapowane balowe kreacje.

Dżinsy. Spodnie wzorowane na farmerskich, z gęstej, sztywnej, dość grubej tkaniny bawełnianej, o splocie płó¬ciennym lub skośnym początkowo przeznaczonej na namioty dla traperów – zazwyczaj granatowej lub niebieskiej. Fenomen popularności dżinsów, wytwarzanych obecnie w licznych kolorach i fasonach, to dowód na siłę westernowej legendy i skuteczność marketingu. Dżinsy zaoferował poszukiwaczom złota w USA, wytwórca namiotów, Levi Strauss, który około 1850 roku rozpoczął produkcję „najtrwalszych” spodni roboczych. W latach 40. XX wieku dżinsy zyskały popularność w Europie, szokując osoby „średnio-starsze” i ciesząc młode. W latach 50. stały się spodniami weekendowymi, noszonymi również przez dorosłych, by po 68 roku zdominować modę ulicy. Dziś są najpopularniejszym „łącznikiem” wszystkich pokoleń.

Emblemat. Dekoracyjna naszywka. „Klubowa” na marynarskich blezerach, haftowana i naszywana na firmowych dżinsach, strojach korporacyjnych.

Elegancja. Sztuka takiego noszenia i zestawiania ubioru, że efekt zachwyca harmonią, a metoda jest trudna do zdefiniowania. Zawsze jednak jest związana z przestrzeganiem zasady, że mniej znaczy więcej.

Epolety. Dekoracyjne naramienniki przy mundurze wojskowym. Dziś częsta ozdoba kurtek a la Michael Jackson.

Egreta. Ozdoba głowy np. z piór osadzonych w obrę¬czy lub klamrze, umocowana we fryzurze albo damskim nakryciu gło¬wy. Lansowana w latach dwudzie¬stych przez Paula Poireta, dziś stała się częścią ważnym elementem stylu Diane Pernet, jednej z najsłynniejszych komentatorek mody, gościa specjalnego majowej edycji FashionPhilosophy Fashion Week Poland w Łodzi w 2009 roku.

Fałda. Element draperii lub zakładka – efekt potrójnego założenia materiału. Krawędzie fałd są często utrwalane zaprasowaniem lub przeszyciem. Fałdy ułożone jednostronnie dają efekt plisowanej powierzchni. Fałdy dwustronne to kontrafałdy, często dodające wygody i zamaszystości wąskim spódnicom.

Fason. Forma ubioru wypracowana przez projektanta, konstruktora i krawca, traktowana jak wzorzec aktualnej linii i detali.

Fastryga. Nić używana do roboczych szwów tymczasowych. Potocznie także taki szew – ręczny i maszynowy. Często imitowany w dekoracyjnych przeszyciach, w stębnowaniach sugerujących ręczne wykonanie.

Fular. Rodzaj jedwabnej, lekkiej tkaniny, z której wyrabiano skrojone ze skosu, prostokątne chustki motane pod szyją – fulary. Charakterystyczny akcent mody męskiej w pierwszej połowie XIX wieku.

Frak. Ceremonialny, wieczorowy strój męski z klapami wykładanymi czarnym jedwabiem. Zwykle czarny, z przodu – do talii, z tyłu o wydłużonych połach. Do fraka konieczne są spodnie z naszytą wzdłuż boków ozdobną taśmą, koszula frakowa i specjalna kamizelka.

Funkcjonalność. Największy atut współczesnej mody, następstwo dążenia do maksymalnego komfortu. Cecha, którą zapewnia związek mody z nowoczesnymi technologiami. Jest regułą, że codzienna funkcjonalność ubrań została przedtem przetestowana w niecodziennych warunkach – ekstremalne sporty, pola walki, ryzykowne wyprawy – ziemskie i pozaziemskie.

Gammler look. Kult ubraniowej abnegacji. Styl lansujący niedbały, a nawet niechlujny wygląd. Gammler look był w latach 1967-73 przejawem buntu młodych przeciw wszystkim wartościom mieszczańskiego świata. Charakterystyczne elementy: postrzępione pulowery, znoszone dżinsy, stare kamizelki męskie. Niektórym to zostało do dziś, co więcej – doczekali się, nieświadomych swojej stylowości, młodych kontynuatorów.

Gauczo. Damskie spodnie do połowy łydki. Wąskie na biodrach o nogawkach szerokich dołem. I forma spodni, i ich nazwa zostały przeniesione z Ameryki Południowej, gaucho to pasterz bydła.

Gaza. Synonim tkaninowej lekkości. Jedwabna, lniana, bawełniana tkanina, bardzo luźno tkana, z charakterystycznymi prześwitami − efekt splotów gazejskich. Z racji delikatności częściej wykorzystywana na dodatki − chusty, szale, ozdoby − niż na ubrania.

Gipsy look. Styl cygański od połowy lat 70. obecny w modzie także pod nazwą Carmen look. Znaki szczególne: lekkie, powiewne spódnice z falbanami, dekolty Carmen, barwne chusty, bluzki wiązane pod biustem, wyrazista, cygańska biżuteria w dużych ilościach.

Girlie look. Prowokacyjna mieszanka stylu bieliźniarskiego z biegunowo różnymi akcentami. Trend panujący w latach dziewięćdziesiątych. Prowokujące „nieuświadomioną” zmysłowością sukienki, na przykład z przezroczystych materiałów lub w stylu bieliźniarskim, są noszone z ciężkimi buciorami z wysoką cholewką.

Glamour. Arsenał środków uwodzenia. Nagromadzenie „znaków erotycznych”, stosowanych w sztuce ubierania wszystkich epok i kultur – gorsety, koronki, tiule, obcisłości, przejrzystości, wzory kwiatowe, wyrazista biżuteria, druki a la dzikie bestie. Złoto, pióra, sztrasy i atłasy. Nadmiar blasku, barw i wzorów. Wrzask hormonów. Prowokacyjny, czasem przerysowany styl zmysłowej kobiecości, często ocierający się o kicz, zagrożony wulgarnością. Ale jako narzędzie uwodzenia skuteczny, więc popularny.

Godet. Trójkątny klin wstawiony – dla wygody i ozdoby – w dolnej partii spódnicy, na dole nogawek spodni. Częsty w tzw. rozdokazywanych, roztańczonych – symetrycznych i asymetrycznych – dołach.

Gorset. „Klatka dla ciała” noszona przez kobiety od XVI do początków XX wieku. Zadaniem gorsetu usztywnionego drewnianymi lub metalowymi listwami, fiszbinami, było modelowanie biustu i brzucha zgodnie z panującym akurat kanonem urody. Współcześnie wszystkie, służące wysmukleniu „narzędzia tortur”, zastąpiono elastycznymi, sprężystymi materiałami. Od czasu, gdy Madonna wystąpiła na scenie w „bieliźnie” projektu Gautier, a więc od 1990 roku, gorset stał się obiektem zainteresowania mody, atrakcyjnym elementem strojów wieczorowych i ślubnych.

Grunge look. Wyznaczniki stylu? Postrzępione dżinsy, niechlujne pulowery a la Curt Cobain, podkoszulki, kamizelki, kurtki parki. W późnych latach osiemdziesiątych Ameryka odpowiedziała na punk rock, muzyką takich zespołów jak Nirvana czy Pearl Jam. Ubrania muzyków obu grup wywarły wpływ najpierw na wygląd ich fanów, a potem – na modę.

Hajdawery. Spodnie haremu, zwane także szarawarami, wprowadzone do garderoby dam przez Paula Poireta. Szerokie spodnie, zwykle z bardzo lekkiej, czasem przezroczystej tkaniny, silnie ściągnięte i „podrzucone” nad kostką. W Polsce często nazywane spodniami kozackimi. Wracają wówczas, gdy moda inspiruje się egzotyką.

Halka. Od lat 20. do 70. ubiegłego wieku ważna część damskiej bielizny, jedwabna koszulka na wąskich ramiączkach, izolująca ubranie od ciała, ozdobiona koronkami. Pierwowzór bieliźniarskiej sukienki. Także „wewnętrzna spódnica”, współczesna krynolina, usztywniająca, wypychająca rozszerzające się dołem „spódnice zewnętrzne” – wciąż aktualna w modzie ślubnej.

Harmonia. Zgodność intencji z estetyką wizerunku. Właściwie dobrane proporcje, linia i kolory. Punkt wyjścia i cel elegancji.

Haute Couture. Wysokie krawiectwo. Ekskluzywne ubiory szyte na miarę według wzorcowych modeli z kolekcji sezonowych. Od połowy XIX wieku aż do lat 60. XX wieku kolekcje haute couture nadawały ton modzie światowej. Powołane w Paryżu z inicjatywy Charlesa Fredericka Wortha stowarzyszenie wielkich krawców, zostało na początku XX wieku zdominowane przez Paula Poireta, a w latach 20. i 30. przez Coco Chanel. W latach 40. wiele domów haute couture, np. Christian Dior, umocniło swój status. Aby zostać „wysokim krawcem”, trzeba zatrudniać minimum 20 krawcowych i co pół roku przygotować sezonową kolekcję – przynajmniej 75 modeli uszytych na miarę i ręcznie wykończonych. O przestrzeganie reguł haute couture troszczy się Chambre Syndicale, instytucja przyjmująca i wykluczająca członków. Ostatnio nie narzeka na nadmiar obowiązków: od lat 60. w wyniku rynkowych przemian, wielkie domy mody stopniowo tracą znaczenie.

Hippisowska moda. Niekonwencjonalne, barwne stroje dzieci-kwiatów pojawiły się w USA w połowie lat 60: dżinsy ozdobione kwiatowymi aplikacjami, kolorowe hafty, szydełkowe dzierganki, kwieciste spódnice, falbanki, elementy folkloru ze wszystkich krajów – od czap Eskimosów i rosyjskich papach, przez indiańskie poncza, indyjskie tuniki aż do afgańskich kaftanów. Od pół wieku hippie look wraca w coraz to innej wersji. Końcówka pierwszej dekady XXI wieku to znowu czas dżinsów, tunik, egzotycznej biżuterii, kwiecistych długich spódnic, ażurowych kamizelek.

Indywidualizm. Moda proponuje, Ty wybierasz! Wybieraj zawsze tak, by zaakcentować swoją wyjątkowość, niepowtarzalność! – Taką sugestię przekazują wszystkie hasła wszystkich kolekcji. Nawet tych sieciowych, które są w stanie bardzo szybko upodobnić wszystko i wszystkich. Indywidualizm to wielka tęsknota współczesnej mody. Mogą ją zaspokoić małe firmy-studia, zatrudniające kreatywnych projektantów. I tu jest szansa dla polskiej mody.

Innowacje. Moda staje się technologią. Wszystko, co ważne, co wpłynie na styl ubierania i życia, rodzi się na technologicznym zapleczu przemysłu mody. Od tkanin i nici, przez urządzenia, aż do pomysłów, aby szycie zastąpić innymi metodami łączenia elementów ubrania.

Inspiracje. Strefy wpływów i źródła mody aktualnej. Przestrzenie, kierunki, problemy, wydarzenia, które stają się impulsem, wskazówką przy tworzeniu kart kolorów, rodzajów tkanin, stylów kolejnych sezonowych kolekcji.

Jedwab. Włókno otrzymywane w wyniku rozwijania oprzędów jedwabnika morwowego (jedwab szlachetny, delikatniejszy) lub dębowego (jedwab tussowy − włókna grubsze, mocniejsze) i jego dalszej obróbki techno¬logicznej. Włókna jedwabiu naturalnego są najcieńszymi włóknami naturalnymi, niezwykle cenionymi przez modę ostatnich sezonów. Jedwab chitonowy, czyli „tunikowy”, to zaprojektowana i opatentowana przez Paula Poireta drobno plisowana tkanina jedwabna, z której tworzył suknie inspirowane greckim antykiem.

Jesionka. Płaszcz ocieplony watoliną. Obiekt coraz bardziej historyczny, przegrał z kurtką typu „termiczny kokon”.

Jodełka. Wzór tkacki przypominający układ igieł jodły. Drobne, delikatne prążki (jasne na ciemnym podłożu lub odwrotnie) są rozmieszczone w regularnych odstępach, od kilku milimetrów do dwóch centymetrów. Klasyczny wzór stał się modny w końcówce XX wieku, po rewitalizacji przez m.in. przez Yamamoto i Dolce & Gabbana.

Kaftan afgański. Charakterystyczna dla mody hippisowskiej lat siedemdziesiątych skórzana kurtka typu folk, ozdobiona haftami i frędzlami.

Kapuza. Kaptur nieprzylegający do głowy, otwarty z przodu, luźno okalający twarz.

Kardigan. Blezer jednorzędowy, bez kołnierza, z dekoltem w szpic – litera V. Dekolt, linia zapięcia, krawędzie kieszeni wykończone szeroką plisą.

Kimono. Tradycyjne ubranie japońskich kobiet i mężczyzn, spopularyzowane przez modę, co jakiś czas przeżywającą wzmożoną fascynację Orientem. Długi, luźny ubiór z tkaniny jedwabnej, z szerokimi, niewszywanymi rękawami, przepasywany szerokim i długim pasem. Także nazwa kroju inspirowanego tradycyjnym kimonem.

Kilt. Spódnica wzorowana na narodowym stroju szkockich górali. Plisowana z tylu i po bokach, z przodu portfelowo założona, często spięta ozdobną agrafką. Zwykle z tkaniny też naśladującej szkockie kraty – klanowe tartany.

Klapy. Wyłogi, czyli – odwrócone i zwykle zagięte – części przodu żakietu, marynarki lub płaszcza. Są nazywane metryką ubrań, bo bezlitośnie informują o czasie ich powstania.

Kolekcja. Zbiór wzorcowych modeli stworzonych przez projektanta, grupę projektantów, firmę. Sygnowana nazwiskiem autora lub logo marki, czasem jednym i drugim, jeśli projektant z nazwiskiem pracuje na zlecenie marki. Zwyczajowo jest prezentowana adresatom − handlowi, konsumentom – co sezon obejmujący dwie pory roku, wiosna-lato i jesień-zima. W markach sieciowych kolekcje sezonowe są dzielone często na tzw. programy wyznaczane terminami dostaw.

Konfekcja. Wytwarzana przemysłowo, w dużych seriach gotowa odzież lub bielizna, o ujednoliconych rozmiarach, oferowana anonimowym adresatom przede wszystkim w domach towarowych. Początki przemysłu mody i konfekcji to przełom XIX i XX wieku, rozwój − lata po I i II wojnie światowej, ekspansja – po ulokowaniu produkcji w rejonach taniej wytwórczości. Najpierw konfekcja przyczyniła się do demokratyzacji mody, teraz staje się zagrożeniem dla mody, jako zjawiska, które jest kojarzone z kreatywnością i oryginalnością.

Konstruktor odzieży. Specjalista opracowujący szablony modeli odzieżowych, współpracujący z projektantem i krawcem.
Kontrast. Przeciwieństwo, opozycyjne cechy składników – kształt, kolor, faktura, stopień miękkości, grubość tkaniny lub dzianiny – decydujących o wyrazie plastycznym gotowego ubrania.

Korsarki patrz Capri

Kostium. Komplet damski. Jeśli dwuczęściowy, to żakiet plus spódnica, gdy trzyczęściowy, to z kamizelką. Pokłosie emancypacji kobiet, w modzie damskiej – odpowiednik męskiego garnituru. Dawniej uzupełniany bluzką koszulową, ostatnio dzianinową. Najsłynniejsze kostiumy – chanelowski oraz YSL z żakietem smokingowym i podkreślającą biodra spódnicą. W dobie popularności spodni w modzie damskiej kostium przegrał z garniturem. Do dziś niedoścignionym wzorem damskiego garnituru jest smoking zaprojektowany przez YSL w jesienno-zimowej kolekcji 1966-67.

Kostium Chanel. Prosty kostium, którym Chanel triumfalnie powróciła do świata mody w 1954 roku. Znaki szczególne? Tweed, żakiet jednorzędowy z małymi kieszeniami, wykończony pasmanterią, zwykle bez klap – rzadziej z niewielkimi, z dekoracyjnymi, najczęściej „złotymi” guzikami. Spódnica wygodna, luźna, zakrywająca kolana zdaniem projektantki „najbrzydszy fragment kobiety”. Uzupełnienie – bluzka z wiązadłem, nazwana bluzką Chanel i „złote” łańcuchy z ogniw różnej wielkości.

Krepdeszyn, crepe de Chine, krepa chińska. Miękka, lekka tkanina jedwabna, naturalna lub sztuczna, o splocie płóciennym, ze słabo zarysowanymi na powierzchni poprzecznymi prążkami. Wytwarzana od XVIII wieku. Szyto z niej suknie, bluzki, elegancką bieliznę, a w latach 20. minionego stulecia także, z odpowiednio zaimpregnowanej – nieprzemakalne płaszcze.

Krynolina. „Wypychacz” i podpora damskiej spódnicy, stosowana w XIX wieku głównie w sukniach dam niewykonujących żadnych prac poza robótkami ręcznymi. Początkowo krynoliny były ze sztywnych tkanin lub włosia, potem krochmalone i rozpinane na fiszbinach, od około 1856 roku aż do końca, czyli do lat 70. XIX wieku, kilogramy tkaniny utrzymywały solidne stelaże metalowe.

Kurza stopka. „Zakłócony” wzór kraty, przypominający odcisk kurzej stopy na mokrym piasku.

Label. Wszywka, etykietka, metka, znak firmy, marki, pod jakim sprzedaje się kolekcję.

Lampasy. Pasy z błyszczącej tkaniny naszyte na zewnętrzne szwy nogawek. Z galowych spodni wojskowych zostały przeniesione na galowe cywilne.

Lingerie look. Ubrania o efekcie bieliźniarskim, których karierę zapoczątkował film Baby Doll już w 1956 roku, a po 40 latach ugruntowała m.in. Alberta Feretti. Styl, który proponuje młodym kobietom, by dotychczasowy spód ubrania, razem z koronkami, kokardkami itp., nosiły jako pełnoprawny, atrakcyjny wierzch.

Linia wyrobu odzieżowego. Efekt metody modelowania odzieży. Wyznaczona przez kontury zewnętrzne, linie krawędzi elementów – wyłogi, kołnierze, karczki, kieszenie oraz linie cięć, fałd, szwów.

Linia A. Nazywana także kloszową i trapezową. Wykreowana w 1955 roku przez Christiana Diora. Wąskie ramiona, obniżona luźna talia. Trapezowa, mocno rozszerzona spódnica. Linia A jest silnie reprezentowana w kolekcjach pret a porter w końcu pierwszej dekady XXI wieku.

Linia dzwonu. Wygodny, szeroki krój np. płaszczy. Podwyższona talia, mocno poszerzony dół. W rozkloszowanych sukienkach midi linię dzwonu często akcentują godety.

Linia H. Wylansowana na przełomie lat 1954-55 przez Christiana Diora princeską o obcisłej górze, wąskich biodrach i umiarkowanie wciętej talii. Dół podkreślony paskiem lub szarfą. Ulubiona linia Coco Chanel, która nazywała ja „prostą”.

Linia ołówka. Zaprezentowana w 1947 roku przez Christiana Diora. Z wąską i prostą spódnicą, mocno zbiegającą się ku dołowi i rozciętą dla większej swobody „dreptania”. Kontrastuje z linią X, typową dla new looku.

Linia trapezu. Pojawiła się w drugiej dekadzie XX wieku, jako linia namiotu, potem jako linia A u Diora, jednak naprawdę i z sukcesem wylansował ją Yves Saint Laurent dopiero w 1958 roku. Krótkie sukienki i płaszcze miały wąskie ramiona i rozkloszowaną szeroką spódnicę.

Linia X. Wraca zawsze, gdy punktem odniesienia staje się wąska talia. „Wyciśnięta gorsetem” w różnych wariantach dominowała w XIX wieku, a po II wojnie światowej zrewitalizował ją Christian Dior, proponując new look, czyli maksymalnie wąską talię przy optymalnie rozszerzonej dołem spódnicy.

Linia Y. Zaproponowana na przełomie lat 1955-56 przez Christiana Diora. Wycięcia przy szyi i szerokie kołnierze z klapami rozbudowywały górną część sylwetki w literę V, co w połączeniu z wąską spódnicą tworzyło literę Y.

Lizeska. Króciutki kaftanik, mały sweterek-bolerko. Pierwotnie „ocieplacz” góry części nocnej koszuli, wystającej spod pierzyny. Często ażurowa, zwykle zawiązana na troczki. Gdy bielizna zaczęła inspirować projektantów, pojawiła się masa sweterków a la lizeska.

Lureks. Metalicznie – złotem, srebrem lub miedzią, pobłyskująca przędza. Potocznie – tkanina z takiej przędzy.

Luz. Stosunek do etykiety nie tylko ubraniowej, swobodny sposób bycia, będący efektem rewolucji obyczajowej, kult naturalności i wygody, rezygnacja z żelazka – wszystko to razem stworzyło nową estetykę. Estetyka pozornej przypadkowości to wielki nurt pod wspólną etykietką: casual.

Maksi. Sukienki, a zwłaszcza płaszcze, o długości do kostki. Wylansowane około 1970 roku, jako przeciwieństwo mody mini. Płaszcze maxi były noszone w kombinacji ze spódniczkami mini i szortami.

Midi. Sukienki, spódnice i płaszcze o długości do połowy łydki, współistniały w 1966 roku razem z modą mini. Midi była początkowo tolerowana wyłącznie jako długość płaszczy. Na początku lat 70. została zaakceptowana w „otwartych” spódnicach, zapinanych nad kolanami. Szybko jednak długość midi została zaakceptowana i do dziś jest postrzegana jako ponadczasowa i bezpieczna, choć dodająca lat.

Mini. Spódniczki i sukienki odsłaniające uda, o długości 10 cm nad kolanem, pojawiły się w 1959 roku i przeszły do historii mody jako pomysł londyńskiej projektantki, Mary Quant. Około 1964 roku mini została wprowadzona przez Andre Courreges’a do kolekcji haute couture, co uznano za wydarzenie równie rewolucyjne. W latach dziewięćdziesiątych mini powróciło niemal jak ponadczasowa klasyka, najpełniej reprezentowana w nurcie girlie.

Miks. Metoda odnawiania starych pomysłów nowymi interpretacjami. Mieszanie, przenikanie, kontrastowanie regionów inspiracji, stylów, wzorów w ramach nad-tendencji nazwanej „podróżą w czasie i przestrzeni”.

Mora. Reprezentantka silnej grupy tkanin z efektem „malowania światłem”. Mora to tkanina jednobarwna, najczęściej jedwabna, obecnie także z włókien chemicznych, z nieregularnymi smugami, przypominającymi słoje przeciętego drzewa, które odbijają światło inaczej niż tło. Ma niezachwianą pozycję w modzie ślubnej i wieczorowej.

Muślin. Bardzo cienka, delikatna tkanina bawełniana, rzadziej lniana lub jedwabna. Wymarzona na lekkie, zwiewne suknie damskie z cyklu „kreowane wiatrem”.

New look. Styl, który po II wojnie światowej odrodził paryskie haute couture. Kolekcjami kreowanymi przez Christiana Diora (1947) oraz Marca Bohana, naczelnego projektanta domu mody Diora, do lat 50. new look wyznaczał kierunek mody damskiej. Typowe elementy stylu to: wąskie, zaokrąglone ramiona, szczupła talia, podkreślony biust, zaakcentowane biodra. Co prawda, początkowo szerokie spódnice do połowy łydki uznano za szczyt marnotrawstwa kosztownych materiałów, ale bardzo szybko okazało się, że taka rozrzutność to rewelacyjna terapia po wojennych wyrzeczeniach.

Norfolk. Sportowa męska marynarka, także damski żakiet, typowa dla angielskiego stylu country. Charakterystyczne cechy to duże nakładane kieszenie, fałda na plecach i pasek w tali przeciągnięty przez ”szlufki”, jakie tworzą, naszyte równolegle do zapięcia plisy.

Nylon. Włókno poliamidowe, wynalezione w 1937 roku przez amerykańskiego chemika W. H. Carothersa. Niezwykle wytrzymałe na rozciąganie i ścieranie, odporne na gniecenie, stosowane do wyrobu tkanin odzieżowych, artykułów technicznych i pończoch. Po II wojnie światowej nylon zawojował rynek europejski, jest stosowany w przemyśle pończoszniczym i bieliźniarskim. Nylon nowej generacji to ulubiona tkanina producentów lekkich kurtek sportowych.

Organza. Delikatna, cienka, sztywna i przezroczysta tkanina z jedwabiu lub włókien sztucznych.

Oversize. Wszystkiego za dużo. Nad-wymiarowe ubiory. Przesadnie obszerne, z opadającymi ramionami, z „za długimi” rękawami i nogawkami. Oversize look lat osiemdziesiątych, charakterystyczny dla ówczesnych swetrów Missoni, jest często przypominany w kolekcjach Gaultiera.

Pajety. Różnych kształtów i wielkości blaszki metalowe, zwykle mosiężne, dawniej pozłacane albo posrebrzane, więc luksusowe. Używane w hafciarstwie, ozdabiają kapelusze i pantofle.

Paisley, paislejowskie wzory. Orientalne wzory z charakterystycznym rysunkiem wygiętej łzy, wypełnionej roślinnym motywem, potocznie nazywane wzorami tureckimi. Kopiowanie motywów indyjskich kaszmirowych szali, głównie na bawełnie, to od początku XIX wieku, specjalność szkockiego miasta Paisley.

Palto. Jedno- lub dwurzędowy, płaszcz zimowy z klapami i kieszeniami z patką, usytuowanymi na wysokości talii; jego krój i materiał dostosowują się do aktualnych trendów w modzie. I nazwa, i desygnat powoli przechodzą do historii, wypierane przez poręczniejsze dla kierowców płaszczo-kurtki.

Parka. Letnia wersja anoraka. Kurtka z bardzo wytrzymałej bawełny, o długości do kolan, z dużymi, wsuwanymi kieszeniami, kapturem, ściągnięta w talii i na dole sznurem w tunelu. Wymyślona na poligon, w wersji oryginalnej oliwkowo-zielona. W latach sześćdziesiątych „znak szczególny”, podobnie jak skuter, brytyjskich nastolatków – modsów, którzy stworzyli własną subkulturę i własną modę.

Patchwork. Artystyczna łatanina. Technika zszywania różnorodnych skrawków tkanin w jedną „tkaninę”. Sztuka opanowana do perfekcji przez osadniczki na Dzikim Zachodzie. W latach sześćdziesiątych element modnego stylu cygańskiego – gipsy look. Mniej pracochłonną techniką uzyskiwania efektu patchworkowego jest druk w łatki. Wraca wraz z tęsknotą do życia na farmie i prostych, wiejskich ubiorów.

Pillbox. Kapelusz „pastylka”. Mały, okrągły kapelusz bez ronda, spopularyzowany w latach sześćdziesiątych przez Jacqueline Kennedy, która nosiła go z fantazją – przesunięty na tył głowy.

Plisowanie. Mechanicznie utrwalanie fałdek na fragmentach lub całej powierzchni tkaniny.

Polar lub fleece. Lekki, puszysty, futerkowy wyrób dziewiarski z przędz syntetycznych. Doskonale izolująca dzianina microfleece, wytworzona w USA około 1980 roku, wykorzystana do produkcji ciepłych ubiorów, sprawdziła się w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Dzięki przytulności i łatwości pielęgnacji jest szeroko stosowana w modzie codziennej.

Poliester. Włókno syntetyczne o dużej trwałości, używane do wyrobu tkanin. Początkowo wynalazek Anglików Whinfielda i Dicksona z 1941 roku traktowano z rezerwą, bo tkaniny poliestrowe miały opinię „nieprzyjaznych ciału”. Te najnowszej generacji już się z ciałem zaprzyjaźniły, zyskały miękkość, przepuszczają powietrze.

Pret-a-porter. We francuskim – „gotowe do noszenia”. Niekonwencjonalne gotowe ubrania wytwarzane przez kreatorów haute couture i niezależnych projektantów. Na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego wieku pret-a-porter stała się samodzielną przestrzenią mody, funkcjonującą między haute couture i przemysłem mody wytwarzającym konfekcję. Wzajemne oddziaływanie tak różnych stylistycznie obszarów inspiruje i mobilizuje wszystkich uczestników rynkowej gry, jednak najskuteczniej pret a porter. Począwszy od lat 60. no¬we trendy w coraz większym stopniu wychodzą od pret-a-porter. Pret-a-porter wywodzi się z butików paryskich krawców, którzy już w latach 30. organizowali w salonach mini targi.

Prince de Galles. Tkanina wełniana czesankowa o splocie skośnym i wzorze dwubarwnej kraty – efekt różnych kolorów przędz osnowy i wątku. Z tkaniny w dyskretną kratkę szyje się kostiumy, garnitury, żakiety i marynarki. W końcówce XX wieku tradycyjne spojrzenie Prince de Galles przełamała Jil Sander, szyjąc z dyskretnej kratki eleganckie suknie i długie spódnice.

Princeska. Fason sukni wprowadzony w 1863 roku przez Charlesa Fredencka Wortha, założyciela haute couture. Wówczas rewolucyjny, bo odrzucający krynolinę. Princeska wydobywa i podkreśla atuty kobiecej sylwetki. Jest nieodcinana w talii, ale oddaje naturalne przewężenia i krągłości, dzięki pionowym cięciom na całej długości. Początkowo krytykowana, jako wyraz „ukrytej nagości”, szybko stała się podstawą garderoby – ubieranych przez Wortha – królowych i księżniczek, stąd nazwa sukni. Princeska, zaproponowana dla sylwetki wymodelowanej gorsetem, jest uznawana za punkt wyjścia do rozważań o sukni reformowanej, przywracającej ciału naturalne proporcje, podjętych w pierwszej dekadzie XX wieku.

Pumpy. Sportowe spodnie o długości za kolana, przymarszczone na dole, zakończone zapinanym paskiem. Noszone już pod koniec XIX wieku przez amazonki, cyklistki, turystki i narciarki zostały na długo zakwalifikowane do garderoby wybitnie sportowej. Obecnie stały się jeszcze jednym rodzajem damskich spodni, proponowanych także z wysokimi obcasami.

Punk look. W połowie lat 70. powstał kierunek muzyczny, punk-rock, zwrócony przeciwko zasobnej, mieszczańskiej stabilizacji. Szybko przerodził się w ruch młodej, biednej, londyńskiej ulicy, która stworzyła najpierw spektakularną antymodę, a potem – z udziałem Vivienne Westwood, w latach 70. partnerką Mancolma MacLarena, członka zespołu Sex Pistols – prawdziwą modę. Znaki szczególne stylu punk: ekscentryczny kolor włosów postawionych na sztorc – fryzura na Irokeza, skórzane kurtki i paski nabijane nitami, podarte dżinsy albo wąskie spodnie w szkocką kratę, spinane agrafkami tiszerty, agrafki w uszach i nozdrzach. Punk, podobnie jak każdy ruch zbuntowanych, został szybko wykorzystany dla uatrakcyjnienia mody „oficjalnej”, po „znaki szczególne” ruchu sięgają dziś autorzy kolekcji konfekcyjnych, pret a porter i haute couture.

Rayon. Amerykańska nazwa sztucznego, wiskozowego jedwabiu.

Raglan. Krój rękawa zapewniającego swobodę ruchów, wszytego do pogłębionej pachy. Także – nazwa każdego wyrobu odzieżowego, ale przede wszystkim płaszcza, w którym szwy, łączące tył i przód z rękawami, przebiegają aż do linii wszycia kołnierza czy wykroju szyi. Nazwa pochodzi od płaszcza noszonego przez lorda Raglana, uczestnika wojny krymskiej (1853-56).

Redingot. Płaszcz wymodelowany cięciami, o łagodnej linii X, blisko ciała, łagodnie wcięty w talii, rozszerzany do dołu, z wykładanym kołnierzem, czasem z paskiem dodatkowo akcentującym talię. Także płaszcz damski o podobnym kroju. Kiedyś okrycie pośrednie między surdutem a płaszczem, strój do jazdy konnej, czego pozostałością jest wysokie rozcięcie z tyłu. Najsłynniejszy? Szary, z metalowymi guzikami noszony przez Napoleona i bonapartystów. Zaakceptowany przez kobiety, jako idealne okrycie sukni princeski. Od czasu powszechnej motoryzacji także popularny, bo wyszczuplający, krój kurtki.

Retro look. Moda nostalgiczna, inspirowana przeszłością. Kiedyś inspiracje pochodziły z czasów, których nie pamiętali adresaci mody. Dziś można przeżyć kilka powrotów tej mody, w której aktywnie uczestniczyliśmy na różnych etapach życia.

Rękawy dekoracyjne. Rękaw jest traktowany przez modę nie tylko jako element funkcjonalny, następstwo budowy ciała, ale także jako okazja do uatrakcyjnienia stroju. Stąd rozmaitość rękawów dekoracyjnych, po które tak chętnie sięga moda nostalgiczna, czyli praktycznie każda, bo ostatnio każda odwołuje się do przeszłości. Agażant – z „piętrowymi”, trzy, cztery rzędy, koronkowymi długimi „mankietami”. „Baranie udo” – szeroki na ramieniu, z suto marszczoną główką, zwężający się stopniowo od łokcia przez przedramię, bardzo wąski przy nadgarstku. Skrzydłowy – czyli barkowa falbana. Trąbkowy – „fałszywy”, przyszyty do tylnej części ubrania, luźno zwisający w dół. Wszystkie wciąż popularne zwłaszcza w modzie wieczorowej.

Rubaszka. Koszula męska z szerokimi rękawami, zapinana na lewym ramieniu, z małą stójką, wyrzucana na spodnie, przepasana pasem lub sznurem. Noszona powszechnie w XIX wieku w Rosji. Rubaszki miały zwykle ozdobny, haftowany szlak. W modzie lat 60. i 70., kochającej folklor z różnych stron świata, rubaszki – zmodyfikowane zgodnie z trendami, były noszone przez mężczyzn i kobiety. Ostatnio są twórczo przerabiane na sukienki-tuniki.

Rurki. Bardzo obcisłe spodnie o prostych, wąskich nogawkach.

Rybaczki patrz Capri

Satyna. Tkanina o splocie atłasowym, o gładkiej błyszczącej powierzchni. Bawełniana, jedwabna, najczęściej z domieszką włókien syntetycznych. Zależnie od składu ubraniowa lub podszewkowa.

Skaj. Sztuczna „skóra” polecana przez obrońców zwierząt jako zamiennik naturalnej na galanterię, wierzchy obuwia, pokrycia tapicerskie itp. Powstaje przez pokrycie tkaniny lub dzianiny tworzywem coraz doskonalej imitującym różne rodzaje skóry naturalnej.

Sól z pieprzem, także fil a fil. Tkanina wełniana z przędzy czesankowej lub czesankowo-zgrzebnej, o splocie skośnym, z charakterystycznym deseniem – dwukolorowy wzór schodkowy – wynik zastosowania kontrastowych, często białych i czarnych nitek osnowy i wątku.

Spencer. Krótki, damski żakiecik z długimi rękawami. Kiedyś wyłącznie męski. Nie ma zgody, czy lord Spencer (1758-1854), arbiter elegancji, urwał poły fraka na polowaniu czy spalił je przy kominku. Natomiast pewne jest, że po ich usunięciu, docenił wygodę uzyskanej formy. Szybko znalazł naśladowców i naśladowczynie, od przełomu wieków XVIII i XIX spencer jest obecny także w garderobie damskiej.

Spodnie oksfordzkie. O ekstremalnie szerokich nogawkach – 150 cm. Noszone na początku lat 20. minionego stulecia przez studentów angielskiej elitarnej wyższej uczelni, potem przez chwilę także przez modową awangardę Europy i USA. Ta chwila wystarczyła, by je przypominać zawsze, gdy mówimy o nielicznych, twórczych eksperymentach mody męskiej.

Sportswear. Pojęcie obejmujące wygodne, „niedbale sportowe” ubrania ulicy. Dziś całodzienne, początkowo weekendowe, inspirowane strojami reprezentantów wszystkich dziedzin sportu.

Stretch. Elastyczne wyroby tekstylne z różnych włókien, wzbogacone rozciągliwymi przędzami. Synonim współczesnej, zafundowanej przez innowacyjne technologie, wygody.

Suknia. Jedyny dziś wyłącznie kobiecy strój, jeśli nie liczyć sutanny. Modyfikowany przez wieki, mający wiele wersji. Najbardziej charakterystyczne, ciągle powracające rodzaje sukienki to:
Empire – z czasów panowania Napoleona Bonaparte. Jasna, zwiewna, wąska, muślinowo-przejrzysta, z podniesioną eksponującą biust talią, dużym dekoltem i dekoracyjnymi rękawami – bufki, wolanty;
Kaftan – prosto skrojona, zapięta na guziki na całej długości;
Futerał, etui – prosta, podkreślająca figurę, obcisła, bez kołnierza, o różnych długościach. W wersji wieczorowej z dekoltem, na ramiączkach. Modna od 1918 roku, w latach sześćdziesiątych znana jako sukienka Jackie Onasis.
Koktajlowa – wizytowa, o długości najwyżej do połowy łydki. Od lat pięćdziesiątych stały składnik damskiej garderoby.
Luźna – bez talii, wąska w ramionach, o prostym kroju, znana jako reformowana, worek, charleston, także – w kształcie dzwonu lub rozkloszowana o linii trapezu.
Reformowana – popularna około 1910, fason pierwszy po rezygnacji z gorsetu, bez wcięcia w talii, co stanowiło rewolucję estetyczną.
Stylowa – elegancka, o charakterze wizytowym, adaptująca elementy z ubiorów historycznych. Zwykle z górą w formie princeski i szeroką, nawiązującą do krynoliny spódnicą.
Szmizjerka. Efekt przenikania, zespolenia bluzki, spódnicy i koszuli męskiej. Sukienka o sportowym kroju, najczęściej zapinana na całej długości, zwykle z paskiem. Symbol emancypacji kobiet.

Surdut. Długi do kolan, jedno- lub dwurzędowy ubiór męski, którego poły mają proste krawędzie. Zwykle ciemny, noszony z kamizelką. Na przełomie XIX i XX wieku męski strój wyjściowy, zaadaptowany przez modę kobiecą.

Sweatshirt. Góra stroju do joggingu. Dobrze wchłaniająca pot, bawełniana, wygodna koszulka, z długimi lub krótkimi rękawami, która z działu sport awansowała do działu codzienność.

Swinger. Żakiet lub płaszcz o roztańczonej linii wachlarza

Szarawary patrz Hajdawery

Szorty. Króciutkie spodenki, ledwo przykrywające pośladki. Początkowo rekreacyjne, od początku lat 70 uniwersalne, lansowane jako hot pantsy. Mniej odważnym kobietom proponowane pod „otwartą” spódnicę maksi.

Szyfon. Bardzo cienka, lekka i przeźroczysta tkanina jedwabna, bawełniana, z włókien chemicznych. Faworyt letnich tunik i wizytowych sukienek z rozkloszowanymi dołami.

Talia osy. Filigranowa talia, która do początków XX wieku formowana gorsetem. Znak szczególny stylu New look oraz kolekcji Givenchy, projektanta Audrey Hepburn.

Teddy boys. Ruch młodzieżowy i zgodna z jego przesłaniem moda londyńskiej ulicy lat 50. Szydercza odpowiedź bezrobotnej młodej, londyńskiej ulicy przeciwko New Edwardian Style, lansowanego przez młodych-bogatych, naśladujących „sposób bycia i życia” z czasów Edwarda VII. Znaki szczególne ubioru teddy boys to: długie, jednorzędowe, bardzo obszerne marynarki w kształcie V – mocno wywatowane ramiona, wykrochmalona biała koszula, wąski krawat lub muszka, zwężające się do dołu spodnie, buty w szpic oraz wypomadowana fryzura a la kaczy kuper. Moda trwała dekadę, chłopcy wyrośli, ale historia nazwała ją kultową. Po raz pierwszy w skostniałej z natury modzie męskiej doszła do głosu, tak silnie demonstrowana przewrotna ironia.

Tiul. Lekka, ażurowa plecionka metrażowa; z bawełny, jedwabiu naturalnego, sztucznego, syntetycznego. Podłoże koronek, haftów, na suknie i dodatki. Nazwa od francuskiego Tulle, tu na przełomie XVII i XVIII wieku wytwarzano pasy plecionki klockowej bez wzorów, do dowolnego dekorowania.

Trencz. Płaszcz wzorowany na angielskim mundurowym z czasów I wojny światowej. Luźny, jedno- lub dwurzędowy, z szerokimi klapami i kołnierzem, ściągnięty szerokim paskiem. Do jego popularności w istotny sposób przyczynili się i słynni filmowi detektywi, i takie gwiazdy kina, jak Marlena Dietrich, Grace Kelly i Audrey Hepburn.

Tunika. Pierwotnie długa, prosta koszula z otworami na ręce w bocznych szwach, wkładana na wąską spódnicę lub spodnie, wzorowana na rzymskiej szacie drapowanej z lekkiej tkaniny. Od kilku sezonów przebój mody damskiej, stałe towarzystwo spodni rurek i legginsów.

Turban. Długi pas lekkiej tkaniny, owinięty wokół głowy w sposób praktykowany przez mężczyzn w krajach muzułmańskich i Indiach. Do mody wprowadzony kolekcjami Poireta. Wraca cyklicznie, gdy wzmaga się zainteresowanie Orientem. Ulubiony „kapelusz” Jadwigi Grabowskiej, legendarnej założycielki Mody Polskiej.

Tweed. Samodział wełniany z chlubną i długą przeszłością, rozsławiony kostiumami Chanel. Ojczyzną tweedu jest Szkocja, gdzie nad rzeką Tweed ulokowały się tkackie manufaktury.

Warsztaty Wiedeńskie. Wspólnota artystów i artystów rzemieślników (1903-1932) z prężną sekcją projektowania tekstyliów i mody. Cel: kreowanie ubiorów naj¬wyższej jakości, z najlepszych tkanin, pięknych wzorniczo, precyzyjnie wykonanych. Nie przetrwała kryzysu, ale ma ogromne zasługi w promowaniu „ubioru zreformowanego”, czyli estetyki prostoty.

Winyl. Tworzywo syntetyczne. Pierwszy raz zastosowane w przemyśle odzieżowym w latach 60. Z włókien polichlorowinylowych produkuje się między innymi ubrania ochronne, bieliznę przeciwreumatyczną, kostiumy kąpielowe, płaszcze nieprzemakalne.

Żabot. „Staroświecka” dekoracja z lekkiej, tkaniny lub koronki, przypinana pod szyją bluzki lub sukienki. Znany od końca XVII wieku, charakterystyczny dla ubiorów męskich XVIII i XIX stulecia.

Żakiet męski. Długa, ciemna męska marynarka ze stopniowo zaokrąglającymi się ku tyłowi połami. Noszona z koszulą frakową i szarymi, prążkowanymi spodniami bez mankietów. Zakładana na wyjątkowe, oficjalne okazje, widywana na dyplomatycznych przyjęciach i amerykańskich ślubach.

Żakiet damski. Górna część kostiumu damskiego, wzorowana na męskiej marynarce.
Angielski – w typie męskiej marynarki.
Francuski – bez usztywnień i wkładów barkowych, dopasowany z przykrótkimi rękawami.
Pudełko – prosty, krótki, z kanciastymi ramionami, którego forma – podobnie jak pudełkowatej spódnicy – może być dodatkowo podkreślona przez szeroką stebnówkę.

Żorżeta. Lekka, matowa tkanina jedwabna, bawełniana, wełniana lub z jedwabiu sztucznego, z silnie skręconej przędzy krepowej lub czesankowej, o nieregularnie pomarszczonej powierzchni i drobnoziarnistym chwycie.